26
Nov
2015

Juridische aspecten van 3D printen

Volgens Wikipedia is een 3D printer: een apparaat dat op basis van digitale "bouwtekeningen" (computerbestanden) driedimensionale objecten kan produceren. Dit gebeurt door het object laag na laag op te bouwen. Uiteraard zijn er juridische aspecten van belang bij het 3D printen, in dit artikel wordt een kort overzicht gegeven.

Hoe werkt het?

Bij het 3D printen wordt vaak gebruik gemaakt van stoffen, zoals gips, polyester, bioplastic, etc, die als het ware de “inkt” vormen van de printer. De hierboven genoemde digitale bouwtekeningen zijn CAD-bestanden. Op basis van deze CAD-bestanden krijgt de 3D printer instructies om driedimensionale printen te maken. Tegenwoordig zijn er zelfs 3D printers, die hele huizen kunnen printen en zijn er tevens ontwikkelingen op het gebied van het printen van eten.

Auteursrecht en 3D printen

Het is mogelijk om met een 3D printer objecten te printen, welke gebaseerd zijn op werken waar de auteurswet op van toepassing is, bijvoorbeeld een beeldhouwwerk of speelgoed. Dit zijn dus werken, die niet zomaar mogen worden verveelvoudigd en openbaar gemaakt, zonder toestemming van de auteursrechthebbende. De vraag hierbij is of de thuiskopie uitzondering geldt voor 3D printers, dus voor particulier gebruik. In geval van commercieel gebruik van deze 3D printen zal dat vaak worden gezien als inbreuk op de rechten van de auteursrechthebbende. In tegenstelling tot octrooirechten, merkenrechten en modellenrechten, worden auteursrechten nergens geregistreerd, dus als auteursrechthebbende moet je wel kunnen bewijzen, dat er inbreuk wordt gepleegd op jouw rechten. Wel is het mogelijk om auteursrechten te registreren bij bijvoorbeeld een IT-notaris.

Octrooirecht en 3D printen

Met 3D printers is het tevens goed mogelijk om objecten te printen, waar octrooirecht op van toepassing is. Bij een octrooi (ook wel patent) wordt de uitvinder een exclusief recht gegeven op een uitvinding op een technisch product of proces. Tevens geeft het de uitvinder een recht om anderen te verbieden de uitvinding commercieel toe te passen. Dit houdt bij 3D printen in, dat indien een particulier thuis een geoctrooieerd object uitprint, dat er geen sprake is van inbreuk op octrooirecht. Inmiddels zijn er verschillende bedrijven op de markt, waar je online 3D geprinte producten kunt bestellen. Indien deze bedrijven geoctrooieerde producten uitprinten en verkopen aan klanten (ook al zijn dat particulieren), is er wel sprake van inbreuk op de rechten van de octrooihouder.

Merkenrecht en 3D printen

Voorbeeld van 3D printen, waar het merkenrecht op van toepassing is, is bijvoorbeeld het CocaCola flesje. Er is inbreuk op het merkenrecht, indien er door het gebruik van de print verwarringsgevaar ontstaat bij het publiek of door het gebruik van de print zonder geldige reden ongerechtvaardigd voordeel wordt getrokken uit of afbreuk wordt gedaan aan het onderscheidend vermogen of de reputatie van het merk. Ook hier geldt, dat het uitprinten van een CocaCola flesje door een particulier niet zo snel inbreuk zal opleveren, dan weer een commercieel bedrijf honderden flesjes uitprint.

Modellenrecht en 3D printen

Bij het modellenrecht gaat het met name om het uiterlijk van een product of een gedeelte daarvan, zoals bijvoorbeeld bepaalde meubels. Ook hier kan er sprake zijn van inbreuk, als het gebruik van 3D printen gebaseerd op producten, waarop het modellenrecht van toepassing is, van commerciële aard is.

Aansprakelijkheid en 3D printen

3D-printers maken het vervaardigen van producten laagdrempelig. Wanneer vanwege een gebrek er schade ontstaat bij een derde (bijvoorbeeld een kind dat met 3D-geprint speelgoed speelt dat door een slechte constructie zijn gezondheid aantast) is het de vraag wie er aansprakelijk kan worden gesteld. Is dat degene die het speelgoed op de markt heeft gezet? Is dat de partij die het ontwerp van het stuk speelgoed heeft gemaakt? Is dat de partij die de 3D-printer heeft vervaardigd? Is het de leverancier van het materiaal? De huidige wetgeving is op dit punt niet eenduidig (behalve wat de productaansprakelijkheid richting de consument betreft, die kan niet worden uitgesloten). De verwachting is dat de betrokken ketenpartijen naar elkaar gaan wijzen. Een goede aansprakelijkheidsverdeling is dus essentieel.

Conclusie

Bij de meeste intellectuele eigendomsrechten kan een rechthebbende optreden tegen inbreuk op zijn rechten. Doordat hij geregistreerd is bij de registrerende instanties, kan hij optreden tegen partijen, die commercieel gebruik maken van zijn intellectuele eigendomsrechten. Bij particulier gebruik zal er echter niet zo snel sprake zijn van inbreuk. Bij het auteursrecht valt het aan te bevelen om bewijsrechtelijk goed te kunnen aan tonen, dat je auteursrechthebbende bent, om later discussie te voorkomen.